In een gezamenlijke open brief, verzonden door meer dan 500 organisaties aan Europese politieke leiders, wordt opgeroepen tot een verhoging van de financiering voor het nieuwe AgoraEU-programma. De achtergrond: een Europa waar de politieke erkenning van de rol van het maatschappelijk middenveld zich niet vertaalt in adequate financiële steun.
Op 8 april heeft een coalitie van meer dan vijfhonderd Europese maatschappelijke organisaties – actief op het gebied van cultuur, onafhankelijke informatie, grondrechten en democratische participatie – een gezamenlijke brief gericht aan de politieke leiders van de Unie, van de Commissie tot het Parlement, de Raad en de permanente vertegenwoordigers van de lidstaten. Onder de ondertekenaars bevinden zich ook wij. InformaGiovani ETS.
Het onderwerp is ogenschijnlijk technisch van aard – de financiële toewijzing van het AgoraEU-programma binnen het volgende meerjarige financiële kader 2028-2034 – maar de politieke betekenis reikt verder dan de financiële kwestie.
AgoraEU is het nieuwe kaderprogramma waarmee de Europese Commissie twee voorheen afzonderlijke programma's wil samenvoegen: Creatief Europa, gericht op cultuur, audiovisuele media en... CERV, gewijd aan de rechtsstaat, fundamentele rechten, democratische participatie en de strijd tegen gendergerelateerd geweld en discriminatie. Deze keuze is volgens de ondertekenaars van de brief juist, omdat "hiermee voor het eerst wordt erkend dat cultuur, persvrijheid en burgerparticipatie tot dezelfde Europese 'democratische infrastructuur' behoren."
Maar de brief gaat verder dan alleen waardering en roept op tot consistent Europees beleid. Hij bevat een specifiek en actueel voorstel: de financiële toewijzing van AgoraEU te versterken, omdat deze – zelfs in de verbeterde versie – slechts 0,43% van de totale EU-begroting zou bedragen. Een percentage, schrijft de coalitie, "dat niet in verhouding staat tot de omvang van de geconstateerde uitdagingen."
Het verzoek is gebaseerd op de analyse van concrete gegevens en feiten.
Europa wordt geconfronteerd met geopolitieke instabiliteit, toenemende ongelijkheid, gecoördineerde en geïnstitutionaliseerde aanvallen op fundamentele rechten – met name gericht tegen de meest kwetsbare en gemarginaliseerde sociale groepen – en een afname van het vertrouwen in instellingen. Dit alles wordt bovendien aangewakkerd door gecoördineerde desinformatiecampagnes, zowel van buitenlandse als binnenlandse actoren. Democratische normen en instellingen staan op het spel, zowel op Europees als op verschillende nationale niveaus.
De brief legt de nadruk op een structurele tegenstrijdigheid binnen het Europees beleid: er is een groeiende wanverhouding tussen de politieke erkenning van de rol van het maatschappelijk middenveld en de daadwerkelijke financiële steun. Een treffend voorbeeld hiervan is de meest recente oproep tot het indienen van voorstellen voor culturele samenwerkingsprojecten, waarbij slechts 122 van de 1.663 projecten werden gefinancierd, een succespercentage van 7%. Wat de grondrechten betreft, meldt het Europees Agentschap voor de Grondrechten (FRA) zelf dat 85% van de maatschappelijke organisaties vreest dat een tekort aan financiering hun werk in gevaar brengt.
De brief bevat concrete operationele voorstellen:
- Verhoog de financiële toewijzing voor AgoraEU.
- De opbrengst van de boetes die worden opgelegd op grond van de Digital Services Act, de Digital Markets Act en de AI Act, zou aan het programma moeten worden toegewezen. Dit zou een manier zijn om de gelden uit boetes tegen de grote technologieplatforms die het meest bijdragen aan de ondermijning van de Europese democratieën, opnieuw te investeren.
- Wijs ook de Europese fondsen die via het conditionaliteitsmechanisme voor de rechtsstaat zijn vrijgegeven toe aan het programma. Op deze manier worden de middelen die worden onthouden aan staten die democratische beginselen schenden, opnieuw geïnvesteerd in de instrumenten die deze beginselen juist beschermen.
Dit is, zo stellen de ondertekenaars van de brief, een oproep tot consistentie. Er mag geen enorme kloof bestaan tussen de verklaringen van Europese leiders over de waarde van democratie en de daadwerkelijke financiële toewijzing van de instrumenten die deze zouden moeten beschermen.
AgoraEU is niet zomaar een begrotingspost: het is de lakmoesproef voor de politieke wil van Europa om zijn beginselverklaringen om te zetten in investeringen.
De volledige tekst van de brief (in het Engels) is beschikbaar door hier te klikken.
Om de brief te ondertekenen, klik op deze link